Achtergrondinformatie

Slimme tips om medicijngebruik uit te leggen aan laaggeletterden

Auteur:

Naomi Geervliet 9 juni 2026

In Nederland hebben drie miljoen mensen moeite met basisvaardigheden zoals lezen of schrijven. Dat is ongeveer één op de vijf mensen. Een laaggeletterde kan onvoldoende lezen en schrijven om helemaal mee te doen in de samenleving.

Wat houdt laaggeletterdheid in?

Laaggeletterdheid of analfabetisme, misschien heb je er weleens van gehoord. De twee termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Analfabetisme houdt in dat iemand helemaal niet kan lezen of schrijven. In Nederland komt dit relatief weinig voor – laaggeletterdheid komt veel vaker voor. Mensen kunnen dan wel een beetje lezen en schrijven, maar hebben moeite met het begrijpen en toepassen van informatie in het dagelijks leven. Zonder deze basisvaardigheden is het lastig om je zelfstandig te kunnen redden.

Een onderschatte factor in de zorg

Laaggeletterdheid speelt vaker een rol dan je denkt. Toch wordt het onderwerp vaak onderschat. Dat komt mede doordat cliënten hun moeite met lezen of begrijpen meestal proberen te verbergen. Medicijnen lijken soms eenvoudig: een doosje, een bijsluiter en een schema. Maar voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, is medicijngebruik lang niet altijd vanzelfsprekend. In de apotheek heeft meer dan de helft van de cliënten moeite met het begrijpen en onthouden van informatie. Zij hebben hierdoor moeite met het toepassen van deze informatie. Ook het lezen en begrijpen van het etiket en de bijsluiter is voor veel mensen lastig. Hierdoor ontstaat een groter risico op verkeerd gebruik, bijwerkingen of zelfs ziekenhuisopnames. Het is voor zorgverleners belangrijk om dit te herkennen en de communicatie aan te passen en beter aan te laten sluiten bij de cliënt.

Medicijngebruik is vaak te ingewikkeld geformuleerd

Het is belangrijk om makkelijke en duidelijke taal te gebruiken. Dit klinkt logisch, maar in de praktijk gaat het hier vaak mis. Medische termen en vakjargon maken uitleg onnodig ingewikkeld. Bijsluiters staan vol medische termen, etiketten bevatten afkortingen en mondelinge uitleg wordt soms te snel of te technisch gegeven. Voorbeelden zoals: ‘tweemaal daags oraal innemen’ of ‘gebruik op een nuchtere maag’ zijn voor veel zorgverleners vanzelfsprekend. Toch kunnen ze voor cliënten verwarrend zijn. Dit soort onduidelijkheden kunnen leiden tot fouten, zoals het verkeerd innemen van medicatie of het overslaan van een dosis. Zeker bij meerdere medicijnen tegelijk wordt het risico groter.

Kleine aanpassingen hebben grote impact

De manier waarop uitleg wordt gegeven is minstens zo belangrijk als de inhoud. Eenvoudige uitleg maakt het verschil. Heldere communicatie begint bij taalgebruik. Door bewust te kiezen voor eenvoudige en concrete woorden maak je informatie direct toegankelijker. Een rustige benadering, voldoende tijd en oprechte aandacht zorgen ervoor dat iemand zich veilig voelt om vragen te stellen. Maak oogcontact, spreek rustig en neem de tijd. Hiermee vergroot je de kans dat de boodschap echt aankomt. Daarnaast is het belangrijk om informatie op te delen, zodat cliënten niet te veel informatie tegelijkertijd krijgen. Zeker bij opnamegesprekken, ontslagmomenten of nieuwe medicatie kan dat overweldigend zijn. Leg in stappen uit wat het medicijn is, wanneer het ingenomen moet worden, hoe dat moet gebeuren en waar iemand op moet letten. Door de uitleg op te delen, ontstaat meer rust en overzicht. Dat helpt cliënten om informatie beter te verwerken en te onthouden.

Controleren zonder te confronteren

Er heerst een groot taboe op laaggeletterdheid. Veel mensen schamen zich voor hun beperkte taalvaardigheid en durven dit niet te benoemen. Ze komen er niet gemakkelijk voor uit en houden het liever stil. Voor zorgverleners is het daarom extra belangrijk om te controleren of de uitleg van de medicatie begrijpelijk genoeg was. Een handige methode hiervoor is terugvragen: vraag aan de cliënt hoe zij het medicijn gaan gebruiken. Deze manier van vragen voelt minder confronterend en helpt om misverstanden te signaleren. Het voorkomt fouten en geeft de zorgverlener de kans om de uitleg waar nodig aan te passen. Gebruik hierbij open vragen – geen vragen waar de cliënt alleen ja of nee op kan antwoorden.

De rol van mantelzorgers en familie

Bij medicijngebruik spelen mantelzorgers en familieleden vaak een belangrijke rol. Zeker wanneer iemand moeite heeft met lezen, informatie verwerken of overzicht houden, kunnen naasten extra ondersteuning bieden. Zij helpen bijvoorbeeld met het onthouden van innamemomenten, het klaarzetten van medicatie of het signaleren van veranderingen. Toch is het belangrijk om hierbij niet automatisch aannames te doen. Niet iedere cliënt heeft een actief netwerk of wil familie betrekken bij de zorg. Vraag daarom altijd wat iemand prettig vindt en bespreek samen welke ondersteuning helpend kan zijn. Wanneer familie of mantelzorgers wel betrokken zijn, kan het waardevol zijn om medicijnuitleg ook aan hen te geven. Zo voorkom je misverstanden en ontstaat er meer duidelijkheid voor iedereen. Zeker bij complexe medicatieschema’s of meerdere aandoeningen kan dit bijdragen aan veiliger medicijngebruik en meer rust in de thuissituatie.

Jouw rol als zorgprofessional

Als zorgprofessional ben je een belangrijke schakel in begrijpelijke zorg. Niet alleen door medische kennis over te dragen, maar vooral door informatie duidelijk te maken voor de cliënt. Dat vraagt om geduld, aandacht, inlevingsvermogen en duidelijke communicatie. Zeker rondom medicatie kan dat een enorm verschil maken, want een goede uitleg voorkomt fouten, stress en onnodige gezondheidsproblemen. Een uitleg is pas écht geslaagd wanneer iemand begrijpt wat er wordt bedoeld én weet hoe die informatie thuis toegepast kan worden. Het mooie is: duidelijke communicatie helpt uiteindelijk iedereen. Niet alleen cliënten die laaggeletterd zijn, maar ook mensen die gespannen zijn, veel informatie tegelijk krijgen of simpelweg behoefte hebben aan extra uitleg.