Neurotrauma door fatbike-ongevallen: een groeiend probleem
De populariteit van de fatbike is de afgelopen jaren explosief toegenomen. Deze fiets is in de jaren ’80 ontwikkeld, speciaal voor ruig terrein zoals sneeuw en zand. Inmiddels is de fatbike niet meer weg te denken uit het hedendaagse straatbeeld in ons land. Vooral onder jongeren zijn fatbikes populair. Maar met die groeiende populariteit neemt ook het aantal ongevallen in het verkeer toe, met risico op neurotrauma.
Van valpartij naar neurotrauma
Een val met 25 kilometer per uur – of, in het geval van opgevoerde modellen, harder -betekent een enorme impact op het lichaam. Het hoofd vangt bij fietsongelukken vaak de eerste klap op. En juist daar zit de kwetsbaarheid, want veel fietser dragen geen helm.
Neurotrauma, letsel aan hersenen of ruggenmerg door uitwendig geweld, kan ingrijpende gevolgen hebben. Het varieert van licht traumatisch hersenletsel, zoals een hersenschudding, tot ernstig traumatisch hersenletsel met blijvende schade. Er worden jaarlijks ongeveer 85.000 mensen in Nederland getroffen door traumatisch hersenletsel.
Volgens de World Health Organization behoren verkeersongevallen wereldwijd tot de belangrijkste oorzaken van traumatisch hersenletsel. Ook in Nederland zien artsen dit probleem steeds vaker terugkomen op de spoedeisende hulp. Tussen 2020 en 2024 is het aantal elektrische fietsers die met aanzienlijk letsel de SEH-afdeling bezochten met 92% gestegen. Het aantal ongevallen met fatbikes en e-bikes met hersenletsel als gevolg, steeg met 86%.
Jong brein, grote gevolgen
Wat de situatie extra zorgelijk maakt: veel fatbikebestuurders zijn minderjarig. Jongeren hebben over het algemeen minder verkeersinzicht, vertonen vaker risicovol gedrag en zien en ervaren minder snel gevaar. Daarnaast is het brein van jongeren nog volop in ontwikkeling. Een harde klap door een ongeval kan leiden tot concentratieproblemen, geheugenverlies, overmatige prikkelbaarheid en zelfs een hersenschudding of -kneuzing.
Artsen op de SEH signaleren een toename van jongeren die na een val met een fatbike binnenkomen met hoofdletsel. Uit cijfers van het onderzoek van Veiligheid NL blijkt dat het aantal e-bike slachtoffers tussen de 12 en 17 jaar is gestegen met 491% tussen 2020 en 2024. Er is een duidelijke trend te zien: elektrische fietsen spelen een steeds grotere rol bij letsel na verkeersongevallen. Verder zijn de gevolgen van ongevallen groter bij elektrische fietsers dan bij niet-elektrische fietsers: bestuurders van elektrische fietsen hebben 1,8 keer zo veel kans op hersenletsel.
Gevaarlijk hoge snelheden
Fatbikes zijn zwaarder dan gewone fietsen en vaak uitgerust met een sterke elektrische ondersteuning. Sommige modellen worden illegaal opgevoerd, waardoor snelheden van ruim boven de toegestane 25 kilometer per uur mogelijk zijn.
Spoedeisende hulpartsen zien het verschil: waar een gewone fietser vaak schaafwonden oploopt, kan een fatbike-ongeval leiden tot ernstiger letsel. Bij een val neemt de impact van de val namelijk exponentieel toe met de snelheid. Simpel gezegd: hoe harder de val, hoe groter de schade aan je lichaam.
Daarnaast zijn illegale fatbikes vaak niet verzekerd. Dat betekent dat bij een ongeval de bestuurder zelf opdraait voor alle schade, zowel aan zichzelf als aan anderen. De financiële gevolgen hiervan kunnen enorm zijn, zeker bij blijvend letsel.
Liever voorkomen dan genezen
Neurotrauma en ander letsel door fatbike-ongevallen is grotendeels te voorkomen. Rondom dit thema zijn er binnen onze samenleving een aantal maatregelen die steeds vaker aan bod komen in gemeenteraden, scholen en zelfs thuis aan de keukentafel:
- Helmgebruik stimuleren
In landen als Australië is een fietshelm wettelijk verplicht, wat leidt tot minder ernstig hoofdletsel. In Nederland is dit (nog) niet verplicht, maar preventiecampagnes kunnen een groot verschil maken. Zo is er de afgelopen jaar een stijging te zien in het aantal vrijwillige helmgebruikers. Verder heeft het kabinet plannen aangekondigd om in 2027 een helmplicht in te voeren voor bestuurders van fatbikes tot 18 jaar. Deze maatregelen wil het kabinet doorvoeren om de veiligheid van jonge bestuurders te waarborgen.
- Bewustwording: maakt het bespreekbaar
Voorlichting over risico’s, snelheid en verantwoordelijkheid is essentieel, zeker bij jonge bestuurders. Steeds meer scholen verzorgen dit soort voorlichtingen voor jongeren én ouders over fatbikes, veiligheid en groepsdruk. Zo komen dit soort onderwerpen vaker aan bod tijdens ouderavonden op middelbare scholen.
- Handhaving op fatbikes
Steeds meer gemeenten onderzoeken de mogelijkheden op een verbod of aangescherpte regels voor fatbikes. Zo is Enschede de eerste gemeente in Nederland die het plan voor een verbod op de fietsen in de binnenstad afgelopen 16 februari door de raad kreeg. Daarmee loopt Enschede vooruit op eventuele landelijke wetgeving. De gemeente voert per 11 maart 2026 definitief een fatbikeverbod in voor een deel van de binnenstad.
Populariteit versus beleid
De populariteit van de fatbike zal blijven toenemen, maar deze populariteit heeft een keerzijde: neurotrauma. Hoge snelheden en jonge bestuurders vormen een risicovolle combinatie, met het hoofd als kwetsbaarste slachtoffer.
Ter preventie is er meer nodig dan voorzichtigheid. Bewustwording, het dragen van een helm en handhaving zijn essentieel om ongevallen te voorkomen. Want hoe vanzelfsprekend de fatbike inmiddels in ons straatbeeld ook is; neurotrauma mag dat nooit worden.
Wil jij meer weten over de impact van neurotrauma en de nieuwste inzichten uit de praktijk? Benieuwd hoe het brein werkt en wat er komt kijken bij neurotrauma na een fatbike-ongeval – van diagnose tot herstel?
Tijdens onze thema-avond Neurotrauma op donderdag 26 maart krijg je een unieke inkijk in de praktijk van neurotrauma vanuit vier verschillende disciplines. Zij delen inspirerende praktijkvoorbeelden , actuele ontwikkelingen en gaan in op vragen uit het publiek.
Meld je gratis aan!Heb je een vraag aan een van onze medewerkers?
Bel ons dan op 020 – 510 6754