Het belang van culturele competentie in de zorg

Culturele competentie: wat is het?

Culturele competentie lijkt een complex begrip, maar het gaat simpelweg over het vermogen om effectief en met respect om te gaan met mensen uit verschillende culturen. Het vraagt om kennis, maar vooral ook om nieuwsgierigheid, zelfreflectie en het besef dat jouw eigen referentiekader niet universeel is. Iedereen kijkt immers met een eigen bril naar het leven, ook naar zorg, ziekte, herstel en overlijden.

Via TMI zetten veel zorgprofessionals zich dag en nacht in voor patiënten, cliënten en collega’s uit allerlei hoeken van de samenleving. Juist in die veelzijdigheid schuilt de kracht van de zorg, mits we die verschillen ook echt durven zien en erkennen. Als er culturele competentie mist in een organisatie, kan dat in de dagelijkse praktijk van bijvoorbeeld de ouderenzorg, het ziekenhuis, de ggz of de huisartsenpraktijk nog weleens lastige situaties opleveren. Het kan snel botsen tussen verschillende culturen.

Cultuursensitief werken: hoe ziet dat eruit in de praktijk?

Een mooie en praktische invulling van culturele competentie is cultuursensitief werken. Hierbij staat de gedachte centraal dat iemands culturele achtergrond van invloed kan zijn op hoe hij of zij zorg ervaart, en dat dit ook wat vraagt van de zorgverlener. Stel bijvoorbeeld: een patiënt eet tijdens de ramadan overdag niets. Een simpele medische handeling als het toedienen van medicatie op vaste tijden vraagt dan om overleg en soms creatieve oplossingen. Of denk aan een cliënt die liever zorg ontvangt van iemand van hetzelfde geslacht. Niet uit onwil, maar vanuit geloofsovertuiging of veiligheid. Door dit serieus te nemen, geef je iemand het gevoel gezien en gerespecteerd te worden.
Cultuursensitief werken betekent niet dat je alle culturele gebruiken hoeft te kennen, maar wél dat je open staat voor het gesprek en patiënten met nieuwsgierigheid en respect benadert. Dat je vraagt, luistert en probeert te begrijpen. Het zit in kleine dingen, en dat maakt vaak een wereld van verschil. Dit heeft als effect ook dat er minder snel vervelende situaties kunnen ontstaan tussen zorgverleners aan de ene kant, en patiënten en naasten van andere culturen aan de andere kant.

Kleine stappen, grote impact

Het kan, vooral in het begin, voor zorgverleners in de dagelijkse praktijk soms overweldigend aanvoelen om zorg op een cultureel competente manier te beoefenen. Iemand kan de druk voelen om het dan ook gelijk bij iedereen ‘correct’ te doen. Maar niemand is perfect en het gaat vaak alleen al om de wil om het (uit) te proberen. Culturele competentie is geen eindpunt maar een leerproces. Door met elkaar te blijven praten, ervaringen te delen en nieuwsgierig te blijven, groei je als team en als mens. In de hectiek van alledag is het namelijk niet altijd makkelijk om stil te staan bij culturele verschillen. Maar juist dan is het goed om te onthouden: een beetje begrip, een open vraag, een warm gebaar – het zijn vaak de kleinste dingen die het grootste effect hebben. Of je nu in een ziekenhuis werkt, in de wijkzorg of in de ggz; jouw bereidheid om iemand, wat zijn of haar cultuur, taal, religie of achtergrond nu is, echt te ontmoeten maakt het verschil!