De rol van mindfulness en meditatie in de zorg

Mindfulness 

Mindfulness betekent letterlijk ‘opmerkzaamheid’ en verwijst naar het met volle aandacht aanwezig zijn in het hier en nu. Het is een vaardigheid die je leert om bewust te kijken naar wat je voelt en denkt, zonder oordeel. Mindfulness begint vaak praktisch met het doen van oefeningen, maar op de lange termijn zorgt het voor een nieuwe manier van leven. 

Als mens zijn we vaak geneigd om te piekeren en hebben we veel dingen aan ons hoofd. Door mindfulness toe te passen, leg je de focus op het hier en nu en kun je je eigen patronen leren herkennen. Wanneer je jouw patronen herkent, weet je hoe je standaard op bepaalde dingen zal reageren. Met deze kennis kun je nieuw gedrag aanleren, zodat je in de toekomst anders reageert in dezelfde situaties.  

Meditatie

Meditatie is een oefening die veel verschillende vormen aan kan nemen. Mediteren kan in stilte, door te bewegen of zelfs onder muzikale begeleiding. De focus ligt bij meditatie op gevoel, ademhaling, een geluid of een bepaalde gedachte. Al deze vormen van meditatie dienen samen een gemeenschappelijk doel: het richten van je aandacht op het hier en nu en leren bewust pauze te nemen. 

Mindfulness en meditatie hebben dus hetzelfde doel, maar de weg ernaartoe is verschillend. Meditatie is een oefening die je op een bepaald moment, op een bepaalde plek doet. Daarentegen gaat mindfulness verder: het is een manier van leven. Iets dat je meeneemt in je dagelijks leven, ook als zorgprofessional. 

De voordelen voor de zorg

Mindfulness en meditatie toepassen in de zorg wordt steeds relevanter, omdat het veel voordelen met zich meebrengt. Mindfulness draagt bij aan een vermindering van stress, angst en burn-outklachten, vooral in stressvolle sectoren zoals de zorg en het onderwijs. Zo blijkt uit onderzoek dat arts-assistenten die mindfulness beoefenen minder last hebben van piekeren en meer zelfliefde voelen. Mediteren verlaagt ook het gevoel van stress, omdat je tijdens meditatie je gedachten even loslaat en je let op je ademhaling. 

Wanneer zorgprofessionals mindfulness toepassen in de praktijk heeft dit positieve invloed op het contact met cliënten of patiënten. Door mindfulness te trainen, ontwikkel je handige vaardigheden zoals gericht aandacht geven, empathie tonen en het herkennen van emoties. Voor zorgprofessionals is dit extra waardevol, omdat jouw houding direct invloed heeft op cliënten of patiënten.  

Mooi meegenomen

Een groot voordeel van mindfulness en meditatie is dat je het kan doen waar en wanneer het voor jou uitkomt. Je hoeft er niet voor de deur uit en veel tijd ervoor vrijmaken is ook niet nodig. Mediteren kan al helpen als je er een paar minuten per dag aandacht aan besteedt. Mindfulness kun je gedurende de hele dag toepassen, in een gesprek met een collega, tijdens het halen van een kop koffie of wanneer je jouw lunch eet. Zolang je dit met volledige aandacht doet, ben je al bezig met mindfulness. 

Andere voordelen wanneer je mindfulness en meditatie toepast in je dagelijkse leven: 

1. Je kunt beter en dieper slapen; 
2. Je kunt je beter concentreren tijdens je werk; 
3. Je bent vriendelijker naar mensen in je omgeving; 
4. Je kunt minder pijnklachten ervaren; 
5. Je ervaart (mogelijk) op latere leeftijd minder geheugenverlies. 

 Mindfulness en meditatie in de praktijk 

Mindfulness en meditatie kun je op verschillende manieren toepassen in de zorg: voor jezelf als zorgprofessional, in het contact met anderen en zelfs op organisatieniveau.  

Voor jezelf als zorgprofessional:  

• Bewust ademhalen
  Tijdens drukke diensten of moeilijke gesprekken even stilstaan bij je ademhaling. Een paar bewuste ademhalingen helpen je om weer in het moment te komen en stress te verminderen.  
• Inchecken met je lichaam
  Regelmatig checken hoe je je lichamelijk voelt, helpt signalen van stress eerder op te merken en daar beter op te reageren. 
• Las een meditatiemoment in
  Neem een moment de tijd om te mediteren tijdens een werkdag. Dit vergroot je aanwezigheid in het hier en nu, waardoor je met volledige aandacht je werk kunt doen. 
• Reflecteer op emoties en gedachten
  Na een lastige situatie reflecteren: wat voelde je, wat dacht je, en hoe wil je daar de volgende keer mee omgaan?  

In contact met patiënten of cliënten: 

1. Actief luisteren 
   Door met volledige aandacht te luisteren zonder meteen te willen oplossen of oordelen, voelt de ander zich echt gehoord en gezien. 
2. Grenzen aangeven
   Mindfulness helpt je om je eigen grenzen op tijd te herkennen en om hierover vriendelijk maar duidelijk te communiceren. 

Op organisatieniveau: 

1. Mindfulnesstrainingen organiseren voor personeel
   Zorginstellingen kunnen trainingen of workshops aanbieden op het gebied van mindfulness en meditatie. Deze trainingen kunnen worden bijgewoond door collega’s en helpen om stress te verminderen en zelfzorg te bevorderen.  
2. Ruimte voor mindfulness en meditatie op kantoor
   Deze ruimte creëer je bijvoorbeeld door het organiseren van ‘mindful’ momenten op kantoor, zoals wandelingen tijdens de pauzes, meditatiemomenten of korte yogaworkshops. Ook kan het fijn zijn om te zorgen voor een stilteruimte, waar collega’s kunnen mediteren of ontprikkelen.